پژوهش در ایمنی، سلامت و محیط زیست

پژوهش در ایمنی، سلامت و محیط زیست

مروری بر اثرات و پیامدهای زنجیره‌ای یک مهاجم زیستی (مطالعه موردی: شانه‌دار دریای خزر Mnemiopsis leidyi)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 " گروه شیلات، دانشکده منابع طبیعی دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران "
2 گروه علوم گیاهی، دانشکده علوم زیستی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
چکیده
تهاجم شانه‌دار دریایی (Mnemiopsis leidyi) به دریای خزر نمونه‌ای کلاسیک از تهدید زیستی با ابعاد اکولوژیک، اقتصادی و امنیتی است. این مرور نظام‌مند با هدف و رویکرد تحلیلی-تطبیقی، دانش موجود و پیامدهای محیط‌زیستی، اقتصادی و امنیتی این تهاجم را با جستجوی هدفمند در Scopus، Web of Science، Google Scholar، SID و Magiran در بازه ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۵ بررسی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد گونه مهاجم احتمالاً در دهه ۱۹۹۰ از طریق آب توازن کشتی‌ها وارد خزر شد و با خودباروری و تغذیه انبوه از زئوپلانکتون به‌سرعت جوامع بومی را تحت سلطه گرفت. پیامد مستقیم، کاهش ۷۵ درصدی زئوپلانکتون و گسست نخستین پیوند زنجیره غذایی دریای خزر بود. این اختلال به صنعت صیادی، به‌ویژه کیلکا و خاویاری، آسیب جدی زد؛ ذخیره کیلکای آنچوی از بیش از ۱۸۵ هزار تن در ۱۳۷۵ به کمتر از ۲۰۰ تن در ۱۳۹۰ رسید. چون کیلکا غذای اصلی ماهیان خاویاری و فک خزری است، بحران امنیت غذایی و معیشت جوامع صیادی و کاهش شدید صید خاویاری رخ داد. از منظر محیط زیست، ضرورت مدیریت یکپارچه مرزهای زیستی، اجرای دقیق کنوانسیون مدیریت آب توازن کشتی‌ها، پایش مستمر ژنتیکی و اکولوژیک برای رهگیری مهاجمان جدید و توسعه تاب‌آوری اقتصادی جوامع وابسته به منابع زیستی آشکار می‌شود. مقابله با این تهدیدات نیازمند عزم فرامرزی و رویکرد بین‌رشته‌ای در چارچوب امنیت زیستی ملی است.
کلیدواژه‌ها


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 16 آبان 1405

  • تاریخ دریافت 30 مهر 1405
  • تاریخ بازنگری 05 آبان 1405
  • تاریخ پذیرش 16 آبان 1405
  • تاریخ انتشار 16 آبان 1405